Thông gió và hút khói tầng hầm để xe: những điều chủ đầu tư cần biết khi thiết kế
Tháng 10/2026·2.786 lượt xem
Tầng hầm để xe cần thông gió thường xuyên để thải khí CO và hút khói khi có cháy. Bài viết tóm tắt nguyên tắc thiết kế, phương án quạt và các lỗi phối hợp hay gặp.
Tầng hầm để xe là không gian kín, không có cửa sổ, nơi ô tô và xe máy liên tục nổ máy, di chuyển và thải khí. Nếu không có hệ thống thông gió đủ năng lực, nồng độ khí CO và khói xả sẽ tích tụ, gây khó chịu và ảnh hưởng sức khoẻ người sử dụng. Khi xảy ra cháy, khói nóng lan nhanh trong hầm, che khuất lối thoát và cản trở lực lượng chữa cháy tiếp cận. Vì vậy hệ thông gió tầng hầm luôn phải giải quyết đồng thời hai nhiệm vụ: thông gió thường xuyên trong điều kiện bình thường và hút khói khi có sự cố cháy. Đây cũng là hạng mục được cơ quan thẩm duyệt PCCC xem xét kỹ, nên chủ đầu tư cần nắm rõ ngay từ giai đoạn thiết kế cơ sở.
Vì sao tầng hầm cần một hệ thống thông gió riêng
Quạt hút khói và ống gió trong tầng hầm để xe của tòa nhà
Trong điều kiện bình thường, mục tiêu là thay thế không khí trong hầm bằng không khí ngoài trời với lưu lượng đủ để pha loãng khí thải xe xuống mức an toàn. Lưu lượng này được xác định theo TCVN 5687 dựa trên số lần trao đổi không khí và đặc điểm sử dụng. Không khí sạch được cấp vào qua dốc xe, giếng lấy gió hoặc quạt cấp, và được hút ra qua hệ ống gió hoặc quạt thải đặt ở vị trí đối diện để tạo dòng chảy quét qua toàn bộ mặt bằng.
Khi có cháy, yêu cầu thay đổi hoàn toàn. Hệ thống phải hút được khói nóng ở nhiệt độ cao trong thời gian quy định, giữ lối thoát nạn và khu vực gần cầu thang thoáng khói đủ lâu để người thoát ra ngoài. QCVN 06:2022/BXD quy định các yêu cầu về bảo vệ chống khói cho gara ô tô kín, bao gồm việc chia khoang khói, giới hạn chịu lửa của quạt và ống gió, cũng như cấp gió bù. Do đó quạt và các bộ phận trên đường hút khói phải là loại chịu nhiệt, có chứng nhận phù hợp.
Hai phương án thường dùng: ống gió và quạt phản lực
Trên thực tế có hai cách tổ chức hệ thống phổ biến. Mỗi cách có ưu nhược điểm riêng về chiều cao thông thủy, chi phí và mức độ phối hợp với các bộ môn khác.
Tiêu chí
Hệ ống gió truyền thống
Hệ quạt phản lực (jet fan)
Nguyên lý
Quạt trung tâm hút khói qua mạng ống gió và miệng hút
Các quạt nhỏ treo trần đẩy dòng khí về phía quạt thải chính
Chiều cao chiếm dụng
Lớn, ống gió chạy dọc dưới dầm
Nhỏ, chỉ có thân quạt treo cục bộ
Phối hợp với ống nước, máng cáp
Phức tạp, dễ va chạm
Đơn giản hơn, ít tuyến chạy dài
Kiểm chứng thiết kế
Tính toán lưu lượng và tổn thất áp
Thường cần mô phỏng dòng chảy để chứng minh hiệu quả
Phù hợp
Hầm nhỏ, mặt bằng chia nhiều ngăn
Hầm rộng, mặt bằng thông thoáng, ít vách ngăn
Với hầm có diện tích lớn và chiều cao tầng hạn chế, hệ quạt phản lực giúp tiết kiệm đáng kể chiều cao thông thủy, đồng nghĩa với việc giảm chiều sâu đào và chi phí kết cấu. Tuy nhiên hiệu quả của nó phụ thuộc nhiều vào hình dạng mặt bằng, vị trí cột, dầm và các vật cản, nên thường phải kiểm chứng bằng mô phỏng động lực học chất lưu trước khi trình thẩm duyệt.
Những thông số chủ đầu tư nên nắm khi duyệt thiết kế
Bản vẽ mặt bằng chia khoang khói và bố trí quạt tầng hầm
Chủ đầu tư không cần tự tính toán, nhưng nên hiểu các thông số then chốt để đặt câu hỏi đúng với đơn vị thiết kế và đánh giá được tính hợp lý của hồ sơ:
Lưu lượng thông gió thường xuyên và lưu lượng hút khói của từng khoang, kèm cơ sở tính toán.
Cách chia khoang khói: diện tích mỗi khoang, vị trí màn ngăn khói hoặc dầm ngăn khói.
Nguồn gió bù: lấy qua dốc xe, giếng gió hay quạt cấp, tránh tạo áp âm quá lớn làm khó mở cửa thoát nạn.
Vị trí miệng thải lên mặt đất: đủ xa cửa lấy gió, lối đi bộ và nhà lân cận.
Cấp chịu nhiệt của quạt và ống gió trên đường hút khói, có chứng nhận kiểm định.
Nguồn điện ưu tiên cho quạt hút khói, cấp từ tủ điện riêng có nguồn máy phát dự phòng qua ATS.
Một điểm hay bị bỏ qua là điều khiển theo nồng độ khí. Lắp cảm biến CO và cho quạt chạy theo nhiều cấp tốc độ thay vì chạy liên tục hết công suất sẽ giảm mạnh tiền điện, nhất là với hầm của tòa nhà văn phòng chỉ đông xe vào giờ cao điểm sáng và chiều. Biến tần dùng cho chế độ thông gió thường phải được thiết kế để tự chuyển sang chế độ hút khói khi nhận tín hiệu từ hệ báo cháy.
Phối hợp liên động với hệ báo cháy và cấp điện
Hệ hút khói chỉ phát huy tác dụng khi được kích hoạt đúng lúc và đúng khoang. Khi đầu báo của hệ báo cháy địa chỉ xác nhận có cháy tại một khoang, tín hiệu sẽ được gửi tới tủ điều khiển quạt để chuyển chế độ, đóng hoặc mở các van gió theo kịch bản, dừng các quạt không liên quan và khởi động quạt cấp gió bù. Kịch bản này cần được thống nhất giữa bộ môn thông gió, báo cháy và điện ngay trong hồ sơ thiết kế, thể hiện thành ma trận liên động rõ ràng để nhà thầu lập trình và nghiệm thu.
Về điện, cáp cấp nguồn cho quạt hút khói phải là loại chống cháy, đi theo tuyến được bảo vệ, và tủ điện phải đặt ở nơi không bị khói và lửa đe doạ. Nếu cáp cấp nguồn đi chung máng với cáp thường trong chính khoang đang cháy, hệ thống có thể ngừng hoạt động đúng lúc cần nhất.
Các lỗi thường gặp khi thi công và vận hành
Ống gió chạy dưới dầm làm giảm chiều cao thông thủy, xe gầm cao hoặc xe cứu hoả nhỏ không đi qua được.
Miệng hút đặt sau dầm sâu hoặc sát vách, tạo vùng khí chết không được quét.
Quạt thải đặt gần dốc xe khiến khí thải bị hút ngược lại vào hầm qua chính lối cấp gió.
Thay quạt chịu nhiệt bằng quạt thường để giảm chi phí, không đạt khi nghiệm thu PCCC.
Không chạy thử liên động thực tế, đến khi kiểm tra mới phát hiện quạt không tự chuyển chế độ.
Không bảo trì định kỳ, cảm biến CO bám bụi báo sai, quạt chạy liên tục tốn điện.
Đa số lỗi trên có thể tránh được nếu mô hình phối hợp cơ điện được dựng sớm và kiểm tra va chạm giữa ống gió, ống nước chữa cháy, máng cáp và kết cấu. Với tầng hầm, mỗi centimet chiều cao đều có giá trị, nên việc sắp xếp các tuyến kỹ thuật hợp lý ngay từ thiết kế mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt.
AIVA M&E hỗ trợ chủ đầu tư như thế nào
Với hạng mục thông gió và hút khói tầng hầm, AIVA M&E thực hiện từ tính toán lưu lượng, lựa chọn phương án ống gió hay quạt phản lực, chia khoang khói, đến lập ma trận liên động với hệ báo cháy và thiết kế cấp điện ưu tiên. Khi cần, chúng tôi phối hợp mô phỏng dòng khói để chứng minh hiệu quả với cơ quan thẩm duyệt. Hồ sơ được thể hiện đồng bộ với kiến trúc và kết cấu, kèm BOQ để chủ đầu tư kiểm soát chi phí ngay từ đầu.
Nếu quý khách đang thiết kế hoặc cải tạo tầng hầm để xe cho tòa nhà văn phòng, chung cư hay trung tâm thương mại, hãy liên hệ AIVA M&E để được tư vấn phương án phù hợp với mặt bằng và ngân sách của dự án.
So sánh chiller giải nhiệt nước và giải nhiệt gió theo hiệu suất, mặt bằng, nguồn nước, chi phí vận hành và bảo trì, giúp chủ đầu tư văn phòng chọn đúng ngay từ thiết kế cơ sở.
Điện nhẹ gồm mạng LAN, camera, kiểm soát ra vào, âm thanh công cộng và BMS. Quy hoạch sớm phòng kỹ thuật, trục cáp và tuyến máng giúp tránh đục phá và phát sinh về sau.
Phối hợp mô hình BIM giúp phát hiện va chạm giữa ống gió, ống nước, máng cáp và kết cấu ngay trên máy tính. Bài viết giải thích quy trình, mức độ chi tiết và lợi ích thực tế cho chủ đầu tư.